The history of champaign…a bubbling tale.

Dionysos museo chiaramonti van Brian Mc Morrow
Dionysos (Museo Chiaramonti)

Geen saaie geschiedenisles voor jou, volger, maar een bubbelende interpretatie van het ontstaan van de Champagne, op de wijze van bubbliciouslyme.

Laat ons enkele passen terugkeren in de tijd, naar de Oude Grieken en Romeinen. Even dol op wijn, als ik. Misschien zelfs nog doller 😉 Getuige daarvan de vele vele kunstuitingen met druiven, wijnstokken, wijn-maken, wijngoden, noem maar op als thema.

Wat waren het levensgenieters, die Romeinen. Ze munten dan ook uit in wijnbouw. En door de kennis die ze vergaarden in hun land van oorsprong, wisten ze ook de wijnbouw in de Champagnestreek, waar ze in de loop van hun veroveringstochten terecht kwamen, naar hoge niveaus te tillen. Ze zochten de beste hellingen, die het meeste zonlicht ontvingen, en waar de drainage optimaal was. En tussen de eerste en de vierde eeuw zorgden zij daar voor de aanplant van druivenrassen, die tegen een stootje konden. Al was er toen natuurlijk geen sprake van Champagne…

Toen in de vijfde eeuw het Romeinse Rijk instortte, werden de meeste wijngaarden vernietigd door de Germanen en de Moren, die blijkbaar niet zoveel afwisten van dit kostelijke vocht. Ai die barbaren 😉

Maar niet getreurd, met de kloosters deed ook de wijnbouw weer zijn intrede.  In de Champagnestreek doen de kloosterordes aan wijnbouw vanaf ongeveer de zevende eeuw. Rond 660 was er de abdij van Hautvillers die wijnstokken aanplantte in deze streek, op de voet gevolgd door de abdij van Saint Pierre aux Monts in Chalons en Champagne.

(Niet in de champagne maar toch een bezoek meer dan waard: de Sint Pietersabdij aan het Sint Pieters plein in Gent. Daar is nog altijd een prachtige wijngaard te bewonderen, uit de tijd van de abdij.)

Waarom die kloosters nu persé druiven wilden verbouwen? Simpel hoor: enerzijds omdat de zusters en de paterkens van het goede leven hielden (houden), anderzijds omdat ze dan de wijn bij de hand hadden die ze gebruikten tijdens de Eucharistie….Wat je zelf doet, doe je beter, moeten ze gedacht hebben. En ze produceerden elk hun eigen wijn. Tot onze grote vreugde kan wel gezegd worden. En natuurlijk was het voor hen ook een belangrijke bron van inkomsten!

In 1114 stelde de abt van Châlons, Guillaume de Champeaux, het grote Charter van de Champagne op. Het origineel is verloren gegaan, maar een kopie wordt bewaard in de Archives Départementales de la Marne. Met dit charter, zo  wordt algemeen aangenomen, wordt de aanzet gegeven tot de Champagne als wijnstreek. Het legt alle voorwaarden vast om van de Champagne een vredige en welvarende streek te maken. En deze twee elementen zijn absoluut noodzakelijk om de Champagnestreek tot volle bloei te brengen.

De mens zou de mens niet zijn, mocht hij op dat moment plots gestopt zijn met oorlogvoeren. En inderdaad, de honderdjarige oorlog in de veertiende en vijftiende eeuw, vernielde de wijngaarden van de Champagnestreek.

Maar net zoals de mens geen mens zou zijn zonder een eindeloze reeks conflicten, zo zou hij ook geen mens meer zijn, mocht hij na een tegenslag blijven liggen. Dus na die oorlog gingen de wijnboeren weer gewoon verder met wijnstokken aanplanten. En de wijndorpen groeiden en breidden steeds meer uit.

We spreken van het midden van de zeventiende eeuw: alle wijnen die worden gemaakt in de Champagnestreek kennen een groot succes.  En zo zou de mens alweer geen mens zijn, mocht hij niet blijven zoeken naar verbetering. Dat was ook precies wat de wijnmakers in de Marnevallei deden in die periode. Ze starten de productie van een vin gris op basis van de Pinot Noir. De druiven werden vroeg in de ochtend geoogst, en zeer langzaam geperst,zodat het eerste sap geen kleur kreeg. De wijn die zo werd verkregen schitterde prachtig, en kon héél lang bewaren. Doordat de monniken druiven persten van verschillende rassen en percelen, maakten zij onbewust assemblages. Iets wat nu nog steeds gebeurt in de Champagnestreek.

domperignon2

En in diezelfde periode speelt het mythische verhaal zich af van Dom Perignon, zonder twijfel de beroemdste monnik uit de Champagne. Hij probeerde niet alleen de wijn te verbeteren door van de assemblage een kunst te maken, hij verdiepte zich ook in de geheimen van de parelende wijn, in zijn abdij in Hautvillers. Een uitspraak die van hem zou zijn:

Kom vlug, ik proef de sterren.

Dit toen hij zijn eerste mousserende champagne proefde. En precies wat ik ook denk iedere keer dat ik weer een glas van dat heerlijke vocht naar mijn mond breng.

Dat mousseren, la prise de mousse, die pareling: daar dienen gedichten over geschreven te worden. Wat een wonder van de natuur, verder verfijnd door de mens.

En eigenlijk per toeval ontdekt. Er bestond namelijk in Aÿ een lokale manier om mousserende wijnen te bekomen. Die wijn was de tocane. Het ging hier om een gegiste wijn met een variabele zuurtegraad. Door het noordelijke klimaat in de streek werden de druiven pas laat geoogst. De gisting van de most in de tonnen viel stil in de winter door de kou. Pas in de lente kwam de gisting weer op gang, en het meeste koolzuurgas ontsnapte uit de vaten. Naargelang het weer in de winter, en de periode waarin de wijn werd gedronken was de wijn dus meer of minder mousserend.

Gaandeweg gingen de champenois, met Dom Perignon als koploper, deze pareling beheersen. Aanvankelijk ging veel wijn verloren door het zoeken naar manieren om een constante kwaliteit te bekomen in deze mousserende wijn, onder andere ook doordat vele flessen ontploften wanneer de druk in de fles te groot werd.

Enkele weetjes:

  1. In 1685 werd het eerste kurkstop gebruikt in de Champagne.
  2. In 1735 ontwikkelde men een fles uit dikker glas, beter bestand tegen de druk die zich ontwikkelt in een champagnefles.
  3. In 1816 begint men met het gebruik van de pupitres (rekken) waarin de champagneflessen worden gedraaid: remuage.
  4. In 1820 begint men suiker toe te voegen om de champagne meer te laten schuimen.
  5. In 1844 vindt men de muselet en de plaquette uit.

Een héél kort geschiedenislesje dus over de Champagne. Het enige dat je ervan moet onthouden, vind ik, is dat champagne ongelofeloos lekker is 🙂

Myriam

4 thoughts on “The history of champaign…a bubbling tale.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s